Top 5 sai lầm thường gặp về SEO và marketing online là nhóm lỗi mà đội ngũ chúng tôi gặp đi gặp lại khi làm việc với doanh nghiệp nhỏ, marketer mới vào nghề, và cả các bạn dev kiêm luôn việc chăm website. Nghe thì quen, nhưng tuần nào bên mình cũng thấy ít nhất một khách đang vướng một vài lỗi trong số đó. Có lỗi chỉ tốn vài ngày là gỡ xong. Có lỗi kéo cả năm trời mới sửa được, vì nó ăn sâu vào nền tảng kỹ thuật hoặc vào thói quen làm việc của cả nhóm.
Bài này chúng tôi kể thẳng cách nhận diện từng sai lầm, ai thường dễ mắc, và điều thực sự cần lưu ý khi xử lý. Không tô vẽ, không hù dọa. Bạn đọc xong có thể tự soi lại website của mình trong cùng buổi chiều.
1. Chỉ chăm chút nội dung mà bỏ quên nền tảng kỹ thuật
Đây là sai lầm phổ biến nhất, và cũng là điều khó nói nhất với khách hàng. Chẳng ai muốn nghe rằng mấy chục bài viết công phu của mình đang bị chặn đứng bởi vài lỗi chẳng liên quan gì đến chữ nghĩa. Nhưng sự thật thường là vậy.
Hình dung đơn giản thế này. Nội dung là thứ bạn muốn Google đọc. Còn SEO kỹ thuật là việc dọn đường để Google đọc được nó. Website tải chậm, cấu trúc URL loằng ngoằng, thiếu sitemap, hay robots.txt cấu hình sai. Google có muốn xếp hạng bài của bạn cũng khó.
Sitemap là file liệt kê toàn bộ trang của bạn để Google biết mà ghé thăm. Robots.txt là file chỉ dẫn cho Google biết trang nào được phép đọc, trang nào không. Nghe kỹ thuật, nhưng thực ra chỉ là hai file văn bản nhỏ nằm ở gốc website. Ai cũng mở ra xem bằng trình duyệt được.
Dấu hiệu dễ nhận ra
Bạn mở trang web bằng điện thoại, đếm thầm trong đầu xem mất mấy giây mới thấy nội dung. Quá bốn, năm giây là đã có vấn đề. Hoặc bạn thử tìm trên Google bằng đúng cụm từ khóa ghi trong tiêu đề bài. Nếu bài không xuất hiện dù đã đăng cả tháng, khả năng cao là lỗi index. Nghĩa là Google chưa thèm đưa trang vào kho dữ liệu của nó.
Có một dấu hiệu nữa mà ít người để ý. Bạn xem tỷ lệ thoát của các trang dịch vụ chính. Nếu khách vào rồi rời đi ngay trong vài giây, rất có thể trang tải quá chậm khiến họ bỏ trước cả khi nội dung hiện ra.
Ai hay mắc và nên ưu tiên gì
Người mới làm SEO, đặc biệt là dân viết nội dung hoặc marketer chuyển sang, rất dễ vướng. Họ được dạy rằng nội dung là vua, rồi lao vào viết ngày viết đêm. Chuyện kỹ thuật giao hết cho dev. Mà dev thì bận làm tính năng mới, chẳng ai ngó đến. Cứ thế, cả hai bên đều nghĩ phần của mình ổn, còn tổng thể thì rối.
Không phải lỗi kỹ thuật nào cũng đáng sửa ngay. Có lỗi chỉ ảnh hưởng một hai phần trăm thứ hạng, sửa mất cả tuần, không đáng. Ưu tiên của chúng tôi luôn là ba thứ. Một, tốc độ tải trang. Hai, lỗi khiến Google không index được. Ba, lỗi vỡ layout trên di động. Ba cái đó ảnh hưởng đến toàn bộ nỗ lực nội dung phía sau.
Khi anh em trong đội làm dự án đa ngôn ngữ, có một nhóm lỗi kỹ thuật rất hay gặp mà người ngoài ít để ý. Bạn đọc thêm ở bài lỗi kỹ thuật khi làm website đa ngôn ngữ để xem mình có đang vướng không.
2. Kỳ vọng kết quả quá nhanh rồi bỏ cuộc sớm
Có lần một anh chủ shop nội thất gọi cho chúng tôi sau đúng ba tuần chạy SEO. Giọng anh hơi gắt: “Sao chưa thấy lên top gì hết vậy em?”. Anh ấy quen với quảng cáo Facebook. Bật tiền lên là chiều thấy đơn. SEO không chạy kiểu đó.
Nguyên lý nằm ở chỗ Google cần thời gian để tin bạn. Nó phải thấy bạn đều đặn, nội dung ổn, người dùng vào đọc rồi ở lại, và không có dấu hiệu gian dối. Quá trình này thường tính bằng tháng, không phải bằng tuần.
Bạn bắt đầu SEO, đặt lịch nhắc sau hai đến bốn tuần để kiểm tra. Không thấy kết quả, bạn đổi hướng sang kênh khác, hoặc bỏ luôn. Đây gần như là kịch bản chuẩn mà bên mình nghe mỗi tháng từ ít nhất một khách mới.
Doanh nghiệp nhỏ mới làm website, hoặc chủ shop đã quen với tốc độ thấy kết quả tức thì của quảng cáo trả phí, thường là nhóm dễ mắc nhất. Họ chưa có thói quen nhìn dài hạn.
Có một biến thể khác của lỗi này đáng nói hơn. Đó là trường hợp đã kiên nhẫn đủ lâu, nhưng lại bỏ cuộc đúng lúc đường cong bắt đầu nhích lên. Chúng tôi từng tiếp nhận một website làm SEO đều đặn suốt năm tháng. Tháng thứ sáu, khách đổi hướng sang chạy quảng cáo. Ba tháng sau quay lại, thứ hạng đã tụt vì mật độ cập nhật giảm. Tiếc của thì tiếc, nhưng công sức cũ đã đổ xuống sông.
Mốc thời gian thực tế là bao lâu?
Không có con số nào đúng cho mọi trường hợp. Từ khóa cạnh tranh thấp, website đã có tuổi, có thể thấy tín hiệu trong một hai tháng. Từ khóa cạnh tranh cao, website mới tinh, sáu đến mười hai tháng là bình thường. Ai dám cam kết ba tháng lên top một thì bạn nên nghi ngờ ngay.
Điều nên làm là theo dõi tín hiệu sớm thay vì thứ hạng. Ví dụ, Google Search Console báo số lượt hiển thị (impression — số lần trang bạn xuất hiện trong kết quả tìm kiếm) có tăng lên chưa. Nếu impression tăng đều thì đang đi đúng hướng, dù vị trí chưa cao. Chỉ báo này đáng tin hơn nhiều so với việc ngày nào cũng gõ thử từ khóa lên Google để tự kiểm tra.
3. Nhồi nhét từ khóa thay vì viết cho người đọc
Ngày xưa, khoảng hơn mười năm trước, nhồi từ khóa còn có tác dụng. Bây giờ thì không. Nhưng nhiều người vẫn áp dụng như một công thức thiêng liêng.
Từ khóa là cụm từ người dùng gõ vào Google để tìm thông tin, ví dụ “thiết kế website doanh nghiệp” hay “hosting giá rẻ”. Nhồi từ khóa là việc bạn cố gắng đưa cụm đó vào bài càng nhiều lần càng tốt, bất chấp câu văn có đọc nổi hay không.
Bạn thử đọc một đoạn bài lên thành tiếng. Nếu bạn thấy gượng, nghe như đang đọc quảng cáo lặp, thì độc giả cũng cảm nhận y vậy. Kiểu như: “Dịch vụ thiết kế website của chúng tôi là dịch vụ thiết kế website uy tín, khi bạn dùng dịch vụ thiết kế website…” — đọc xong chỉ muốn tắt luôn.
Người mới viết bài SEO rất dễ mắc lỗi này. Họ vừa đọc một bài trên mạng nói phải giữ mật độ từ khóa khoảng một đến hai phần trăm, thế là ngồi đếm từng chữ. Đếm xong thì câu văn rối tung, và đôi khi còn làm nghĩa câu lệch đi.
Vậy xử lý thế nào cho hợp lý?
Từ khóa vẫn cần xuất hiện đủ để Google hiểu bài đang nói về cái gì. Nhưng không cần bằng cách nhồi. Đặt nó ở tiêu đề, ở đoạn mở đầu, một vài chỗ trong thân bài, và dùng các biến thể tự nhiên. Công cụ tìm kiếm ngày nay đủ thông minh để hiểu “dịch vụ thiết kế website”, “làm web doanh nghiệp”, “thiết kế trang web cho công ty” là cùng một chủ đề.
Chúng tôi thường khuyên anh em: sau khi viết xong, đọc lại toàn bài. Chỗ nào từ khóa xuất hiện mà nghe kỳ kỳ, xóa đi hoặc thay bằng từ đồng nghĩa. Trực giác của người đọc thường đúng hơn công cụ đếm. Việc gì phải ép cho công cụ đếm vừa lòng mà làm độc giả khó chịu.
Cách kiểm tra nhanh nhất là nhờ một người không rành kỹ thuật đọc thử. Nếu họ hiểu bài bạn muốn nói gì, coi như đạt. Nếu họ đọc xong vẫn hỏi lại “ý bạn là sao”, vấn đề không nằm ở từ khóa mà ở nhịp văn.
4. Xem nhẹ trải nghiệm người dùng trên di động
Hơn một nửa lượng truy cập của hầu hết website chúng tôi từng chạm vào đều đến từ điện thoại. Con số này với khách hàng bán lẻ, dịch vụ địa phương còn cao hơn. Thế mà rất nhiều website vẫn được thiết kế như thể mọi người ngồi trước màn hình máy tính 24 inch.
Trải nghiệm người dùng trên di động, hay còn gọi là mobile UX, nói đơn giản là: khi khách mở web bằng điện thoại, họ có thấy nội dung rõ ràng, bấm được nút, không phải phóng to thu nhỏ lia ngón không? Nghe cơ bản, nhưng thiếu nó thì tỷ lệ chuyển đổi (số khách thực sự mua hoặc để lại thông tin trên tổng số khách vào web) tụt thê thảm.
Bạn tự cầm điện thoại, mở web mình lên. Chữ có phải zoom mới đọc được không? Nút “Liên hệ” có nằm sát nhau đến mức ngón tay bấm trượt không? Form đăng ký có tràn ra ngoài màn hình không? Chỉ cần một trong ba câu trả lời là “có”, bạn đang mất khách mà không hề biết.
Nhóm hay mắc lỗi này thường là website thiết kế từ nhiều năm trước, thời lượng truy cập di động còn thấp nên chưa cần chú trọng. Hoặc website mới làm nhưng đơn vị thiết kế chỉ kiểm tra trên màn hình của họ, chưa từng thử trên vài dòng điện thoại phổ thông.
Tối ưu hoàn hảo cho di động đôi khi phải làm lại từ đầu, tốn kém. Không phải doanh nghiệp nhỏ nào cũng kham được ngay. Nếu ngân sách hạn chế, hãy ưu tiên sửa các trang có lượng truy cập cao nhất trước — thường là trang chủ, trang dịch vụ chính, và trang liên hệ. Đó là nơi phần lớn khách dừng chân.
Nếu bạn đang cân nhắc làm lại website và chưa biết nên tự làm hay thuê ngoài, bài thiết kế website cho doanh nghiệp: tự làm hay thuê sẽ giúp bạn nhìn rõ đánh đổi về thời gian và chi phí.
Có một thứ anh em dev hay quên khi tối ưu trang. Đó là tốc độ tải thực tế trên mạng 4G chứ không phải trên wifi văn phòng. Bạn thử mở web bằng 4G ở ngoài đường sẽ thấy khác hẳn. Đây cũng là lý do nhóm Core Web Vitals ngày càng được chú ý. Nếu muốn đào sâu phần này, bạn xem thêm bài tối ưu tốc độ trang để giữ thứ hạng bên mình đã viết.
5. Không theo dõi số liệu để điều chỉnh kịp thời
Đây là sai lầm mà chúng tôi thấy nguy hiểm nhất, vì nó âm thầm. Bạn không thấy đau ngay, nhưng cả năm trôi qua, tiền vẫn chảy mà không biết chảy đi đâu.
Các con số cần nhìn thường xuyên chỉ có vài cái quen thuộc. Lượng truy cập (traffic) — có bao nhiêu người vào web. Tỷ lệ chuyển đổi — trong số đó bao nhiêu người thực sự hành động. Và tỷ lệ thoát — phần trăm khách vào rồi rời đi ngay mà không bấm gì. Ba chỉ số này ghép lại là bức tranh khá rõ về sức khỏe của chiến dịch.
Bạn lập kế hoạch marketing đầu năm, rồi đến cuối năm mới lôi ra xem lại. Hoặc tệ hơn: bạn có Google Analytics nhưng đăng nhập một lần lúc cài đặt xong rồi bỏ quên mật khẩu luôn. Cả hai kiểu này bên mình đều từng gặp, và cả hai đều khiến việc điều chỉnh chiến lược bị chậm ít nhất vài tháng.
Người mới làm marketing thường mắc lỗi này. Thiết lập chiến dịch xong, thấy có vẻ chạy ổn, để yên. Hoặc ngược lại, có người mắc lỗi trái ngược — ngày nào cũng vào xem báo cáo, thấy số tụt một chút là đổi cách làm luôn.
Cả hai thái cực đều không ổn. Xem số liệu hàng ngày rồi đổi chiến lược liên tục khiến dữ liệu chưa kịp tích lũy đủ để có ý nghĩa thống kê. Bạn cần nhìn đủ dài, thường là hai đến bốn tuần một vòng, mới phân biệt được dao động ngẫu nhiên với xu hướng thật.
Có một cách làm đơn giản mà chúng tôi thấy hiệu quả. Mỗi lần xem báo cáo, ghi lại một dòng vào một file ghi chú chung: con số hiện tại và một giả thuyết cho tuần sau. Sau vài vòng, bạn sẽ nhìn ra mô hình. Cách này rẻ, không cần phần mềm gì phức tạp, nhưng buộc bạn phải suy nghĩ thay vì chỉ liếc con số rồi gật gù.
Với doanh nghiệp muốn tự động hóa việc đo lường thay vì kéo báo cáo thủ công, anh em dev có thể tham khảo hướng xây dashboard đo lường tự động cho phòng marketing. Nhưng nhớ một điều: dashboard đẹp không thay thế được việc đọc và hiểu số.
Khi nào một sai lầm trở nên nghiêm trọng?
Không phải cứ mắc sai lầm là hỏng ngay. Có lỗi bạn sửa kịp trong vài ngày thì gần như không ảnh hưởng gì. Vấn đề nằm ở chỗ để nó kéo dài, lặp đi lặp lại qua nhiều tháng.
Ví dụ, một website bị chặn index từ tháng thứ hai mà không ai phát hiện. Đến tháng thứ sáu, khi mở Google Analytics ra mới thấy lượng truy cập tự nhiên gần như bằng không. Mọi nỗ lực viết bài trong bốn tháng đó coi như đổ sông đổ biển. Sửa lỗi thì nhanh, nhưng thời gian đã mất không lấy lại được.
Ngược lại, có những vấn đề rất khó gỡ tận gốc trong ngắn hạn. Chẳng hạn website cũ, kiến trúc cũ, muốn tối ưu tốc độ triệt để thì phải làm lại nền tảng. Trường hợp đó, chúng tôi thường khuyên vá tạm những điểm nóng trước để giữ trải nghiệm ổn định, rồi lên kế hoạch làm lại dần. Cố ép làm tất cả cùng lúc thường dẫn tới nửa vời.
Một điều nữa cần cân nhắc là mức độ cạnh tranh của ngành bạn đang làm. Cùng một mức độ sơ sài, nhưng website trong ngành ít cạnh tranh vẫn có thể sống ổn. Còn ngành mà đối thủ ai cũng đầu tư bài bản, bạn chậm một nhịp là đã bị đẩy xuống vài trang kết quả. Hiểu bối cảnh ngành quan trọng không kém hiểu kỹ thuật.
Vài lưu ý khi tự kiểm tra website của mình
Một vòng kiểm tra nhanh mất khoảng nửa ngày. Bạn có thể tự làm theo các bước sau:
- Mở web bằng điện thoại ở ngoài đường, dùng mạng 4G thay vì wifi văn phòng. Cảm giác chờ đợi ngoài thực tế bao giờ cũng khắt khe hơn trong điều kiện thử nghiệm.
- Vào Google Search Console, xem mục “Coverage” hoặc “Pages” để phát hiện trang bị loại khỏi index. Đây là chỗ dễ bỏ qua nhất nhưng lại tốn kém nhất nếu bỏ qua.
- Gõ đúng tên thương hiệu lên Google xem trang chủ có hiện ra đầu tiên không. Nếu tìm tên mình mà còn chưa lên thì các từ khóa khác càng khó.
- Nhờ một người chưa từng dùng web của bạn thử đặt hàng hoặc để lại thông tin. Quan sát chỗ họ khựng lại — đó chính là điểm cần sửa.
Bốn bước này không thay thế được một bản audit SEO bài bản. Nhưng nó đủ để bạn phát hiện phần lớn lỗi nghiêm trọng trước khi đổ thêm tiền vào nội dung hay quảng cáo.
Câu hỏi thường gặp
Nếu chỉ được sửa một thứ, nên bắt đầu từ đâu?
Kiểm tra yếu tố kỹ thuật trước, cụ thể là tốc độ tải trang và lỗi index. Lý do rất đơn giản. Nội dung hay cỡ nào cũng vô nghĩa nếu Google không đọc được trang, hoặc khách bấm vào rồi bỏ đi vì chờ quá lâu.
SEO bao lâu mới có kết quả thật?
Không có con số chung. Với từ khóa ít cạnh tranh và website đã có chút uy tín, bạn có thể thấy tín hiệu sau một hai tháng. Với từ khóa cạnh tranh cao trên website mới, sáu đến mười hai tháng là bình thường. Điều đáng theo dõi sớm là lượt hiển thị trong Google Search Console, chứ không phải vị trí top.
Từ khóa có cần xuất hiện bao nhiêu lần trong bài?
Không có con số cố định. Viết tự nhiên, đặt từ khóa ở tiêu đề, đoạn mở và vài chỗ hợp lý trong thân bài là đủ. Nếu đọc lên nghe gượng, đó là dấu hiệu bạn đã nhồi quá.
Bao lâu nên xem lại số liệu một lần?
Khoảng hai đến bốn tuần một vòng là hợp lý với đa số doanh nghiệp nhỏ. Xem hàng ngày dễ tưởng dao động ngẫu nhiên là xu hướng, rồi đổi chiến lược liên tục. Xem mỗi quý một lần thì quá chậm để sửa kịp.
Muốn tự học SEO cơ bản thì bắt đầu từ đâu?
Nếu bạn biết chút kỹ thuật, hãy bắt đầu bằng việc hiểu schema markup — một đoạn mã giúp Google hiểu nội dung trang chi tiết hơn. Bài schema markup là gì và vì sao dev nên biết là điểm khởi đầu phù hợp nếu bạn nghiêng về kỹ thuật. Còn nếu bạn muốn nhìn tổng thể trước, hãy tham khảo giải pháp marketing cho doanh nghiệp để có bức tranh rộng hơn.
Lời khuyên cuối: sửa từ cái nền, đừng chạy theo mẹo
Nếu bạn đang tự làm SEO cho website của mình, chúng tôi khuyên hãy kiểm tra hai thứ đầu tiên: yếu tố kỹ thuật và trải nghiệm di động. Đây là cái nền. Nội dung chất lượng đến mấy cũng không phát huy được nếu hai thứ này chưa ổn.
Sau đó mới đến chuyện viết, chuyện từ khóa, chuyện đo lường. Và khi đo lường, hãy cho số liệu đủ thời gian để nói chuyện, đừng nghe nó thì thầm rồi hoảng. Làm SEO tử tế không có mẹo thần kỳ. Chỉ có sửa cái sai, giữ cái đúng, và kiên nhẫn đủ lâu. Đội ngũ chúng tôi vẫn luôn nhắc nhau câu đó mỗi khi có khách sốt ruột muốn kết quả ngay trong tuần đầu.
Cuối cùng, nhớ một điều mà nhiều người học SEO kỹ thuật hay bỏ qua. Công cụ chỉ là công cụ. Điều quyết định vẫn là bạn có hiểu người đọc mình đang tìm gì hay không. Hiểu được điều đó rồi thì mọi sai lầm phía trên đều có cách sửa. Nếu cần đào sâu thêm về kiến thức nền cho người mới, bạn có thể ghé bài kiến thức PHP và công cụ lập trình cho người mới bên mình để bắt đầu từ gốc.
